Artroza (choroba zwyrodnieniowa stawów lub deformująca choroba zwyrodnieniowa stawów (DOA) lub deformująca choroba zwyrodnieniowa stawów) - choroba stawów, w której w początkowej fazie dochodzi do zajęcia chrząstki stawowej, następnie w procesie patologicznym włączane są mięśnie, więzadła, nerwy i tkanka kostna otaczająca staw.
Artroza to choroba, która rozwija się z różnych powodów. Należą do nich zaburzenia metaboliczne, urazy, zatrucia itp.
Chorzy nazywają artrozą każdą chorobę stawów, w której obserwuje się ból, ograniczenie ruchomości i inne nieprzyjemne odczucia w okolicy jednego lub kilku stawów, co nie zawsze jest prawdą. Choroba zwyrodnieniowa stawów i towarzyszący jej ból rozwijają się w wyniku „starzenia się” stawów, pod wpływem różnych negatywnych czynników, ale przyczyną bólu stawów mogą być infekcje i urazy, i w tym przypadku mówimy o innych patologiach.
Statystyki
Na bóle stawów zgłasza się aż 70% pacjentów zgłaszających się do lekarza rodzinnego, internisty, neurologa, chirurga czy reumatologa. Najczęściej jest to ból w dolnej części pleców oraz w okolicy dużych stawów (kolana, biodra). Na całym świecie, a zwłaszcza w Rosji, aż do 70% przypadków długotrwałej niepełnosprawności wynika z choroby zwyrodnieniowej stawów. Spora część pacjentów – aż 10% osób zgłaszających się po pomoc do lekarza w wyniku zaawansowanej choroby zwyrodnieniowej stawów, staje się niepełnosprawna i wymaga stałej pomocy. Artroza jest jedną z głównych przyczyn przedwczesnego odejścia człowieka od pełnoprawnego życia społecznego; w statystykach ustępuje jedynie chorobie niedokrwiennej serca.
Prawdopodobieństwo wystąpienia artrozy wzrasta wraz z wiekiem: u osób powyżej 50. roku życia występuje w 27% przypadków, u osób starszych powyżej 70. roku życia częstość występowania wynosi 97%, co wynika z kumulującego się z wiekiem obciążenia stawów i ustania ich normalnego funkcjonowania.
Przyczyny i rozwój
Głównym czynnikiem rozwoju artrozy jest niedożywienie chrząstki stawowej, co prowadzi do jej zniszczenia. Nie jest tak ważne, dlaczego tak się dzieje (nadwaga, sport zawodowy, charakterystyka pracy, zaburzenia hormonalne, wrodzone wady stawów itp.), wynik jest taki sam:
- zmiany rozpoczynają się w chrząstce stawowej, co prowadzi do utraty elastyczności; mikropęknięcia pojawiają się w grubości chrząstki;
- dopływ krwi do stawu zostaje zakłócony, zmniejsza się wytwarzanie płynu stawowego i zmienia się mechanika stawów;
- wówczas zaangażowane są wszystkie struktury stawowe, sąsiadujące mięśnie i zakończenia nerwowe.
Wymienione schorzenia zwyrodnieniowe prowadzą do rozwoju objawów artrozy, a choroba „zaczyna się” w momencie, gdy stałe obciążenie mechaniczne staje się uciążliwe dla stawu (lub stawów) i rozpoczyna procesy jego niszczenia.
Objawy
W przeciwieństwie do innych patologii stawów, artroza rozwija się przez wiele lat, przez długi czas i niezauważona przez osobę. W momencie, gdy organizm sygnalizuje problem w stawie silnym bólem, proces patologiczny w nim już się rozpoczął.
Ból jest głównym objawem artrozy (osteoartrozy), w początkowych stadiach ból jest niezbyt wyraźny, słaby, bardziej porównywalny z dyskomfortem. Nieprzyjemne odczucia w stawach powstające po wysiłku fizycznym ustępują samoistnie, bez interwencji medycznej lub farmakologicznej, ale szybko stają się zauważalne i ograniczają zwykłą mobilność człowieka.
Ból może pojawiać się także w spoczynku lub na samym początku ruchu (tzw. „ból początkowy”), np. rano po śnie lub po dłuższym siedzeniu w jednej pozycji w ciągu dnia i ustępuje wraz z ruchem. Artroza charakteryzuje się także nocnym bólem w spoczynku, który również szybko ustępuje wraz z rozpoczęciem aktywności fizycznej. Pacjenci borykający się z problemami ze stawami zwykle mówią, że aby wyeliminować nieprzyjemne doznania, należy „rozciągnąć kości”, „obudzić stawy”, co w sumie dość trafnie charakteryzuje ten stan.
Bolesne odczucia powstają nie tylko z powodu dysfunkcji samego stawu. Kiedy w proces zaangażowane są wszystkie elementy stawu, mięśnie i zakończenia nerwowe, ból staje się zróżnicowany i bolesny: „strzela” wzdłuż nerwu, rozprzestrzeniając się po całym mięśniu. Dopływ krwi do stawów, nerwów i mięśni zostaje zakłócony, szybko zachodzą w nich zmiany zwyrodnieniowe.
Przejściowe lub trwałe ograniczenia ruchomości stawów (przykurcze) powstają na skutek poważnych zmian patologicznych w tkankach stawowych i mięśniowych. Na przykład przy artrozie stawów biodrowych dochodzi do skrócenia kończyny, „zniekształcenia” miednicy i skrzywienia kręgosłupa.
Chrupanie w stawach w początkowej fazie jest prawie niezauważalne, jednak w miarę rozwoju choroby staje się stałe podczas ruchu. Objaw ten niepokoi psychicznie pacjentów z artrozą nawet bardziej niż ból, ponieważ wskazuje na poważne zaburzenia, starzenie się organizmu, a zwłaszcza układu mięśniowo-szkieletowego.
W późniejszych stadiach artrozy dochodzi do deformacji stawów, co wiąże się z utratą i skrzywieniem wszystkich powierzchni stawowych, rozrostem kości, zmniejszeniem ilości płynu stawowego i podwichnięciem stawu.
Etapy
W zależności od nasilenia objawów wyróżnia się kilka stadiów choroby zwyrodnieniowej stawów.
W pierwszym etapie nie występują bóle spoczynkowe i przy umiarkowanym wysiłku fizycznym, pojawiające się dopiero po dużym obciążeniu (fitness, noszenie dużych ciężarów, bieganie) lub po długotrwałej pozycji statycznej. Osoba nie odczuwa ograniczeń ani trudności w poruszaniu się. Nie jest wymagane leczenie farmakologiczne.
W drugim etapie ból jest wyraźny i stały, szybko pojawia się pod wpływem czynników prowokujących (długie chodzenie, aktywność fizyczna) i nie ustępuje sam. Pacjent ma ograniczony ruch, ruchliwość niektórych stawów jest znacznie ograniczona - kolano, biodro i inne. Wymagana jest pomoc medyczna; należy przepisać schemat leczenia, obejmujący leki i metody nielekowe.
W trzecim etapie pacjent porusza się z trudem, wymaga stałej opieki, a ból jest nie do zniesienia. Aby przywrócić jakość życia, z reguły konieczne jest leczenie chirurgiczne (endoprotetyka) i szeroko zakrojona fizjoterapia.
Objawy choroby zwyrodnieniowej stawów pojawiają się w młodym wieku i w tym przypadku nie należy ich ignorować, ale skonsultować się z lekarzem. Terminowe leczenie utrzyma prawidłową funkcję stawów i pomoże uniknąć szybkiego postępu choroby.