Obecnie tylko nielicznym szczęśliwcom udaje się uniknąć osteochondrozy kręgosłupa, ale bardzo niewielka liczba osób będzie w stanie poprawnie wyjaśnić, gdzie kryją się korzenie tej epidemii.
Tymczasem cała istota choroby, jak to często bywa, zawarta jest w samym określeniu: „osteo” w języku starożytnych Greków oznacza kość, „chondro” oznacza chrząstkę. A końcówka słowa pochodzi od przyrostka „osis” używanego do tworzenia terminów medycznych, który jest używany, gdy procesowi towarzyszą nieodwracalne zmiany, które są spowodowane zaburzeniem mechanizmów metabolicznych na poziomie komórkowym (jak mówią eksperci, dystroficznym).
Rodzaje osteochondrozy
- osteochondroza kręgosłupa szyjnego (występuje nawet u młodych ludzi)
- Osteochondroza okolicy klatki piersiowej (rzadziej)
- osteochondroza okolicy lędźwiowo-krzyżowej
Najczęstsza klasyfikacja osteochondrozy kręgosłupa związana jest z budową anatomiczną kręgosłupa i ogólnie przyjętym podziałem na odcinek szyjny, piersiowy i lędźwiowo-krzyżowy.
Przyczyny osteochondrozy
Współczesna medycyna trzyma się wersji, że do rozwoju osteochondrozy musi wystąpić jeden lub więcej z następujących czynników:
- obciążona dziedziczność - obecność choroby w poprzednich pokoleniach;
- infekcje i ciężkie zatrucia;
- niewystarczająco zbilansowana dieta;
- ciągłe narażenie kręgosłupa na niekorzystne czynniki fizyczne (wibracje, ruchy szarpiące, udarowe itp.);
- częste i długotrwałe przebywanie w określonej pozycji ciała (postawie);
- historia urazów kręgosłupa;
- zwiększone obciążenie - przenoszenie ciężkich przedmiotów lub duża masa ciała;
- wrodzone lub nabyte deformacje kręgosłupa i układu mięśniowo-szkieletowego jako całości;
- procesy autoimmunologiczne i poważne zaburzenia procesów krążenia w organizmie;
- palenie;
- niewystarczająca aktywność fizyczna.
Główna część procesów patologicznych w tej chorobie z reguły rozpoczyna się od zakłócenia procesów odżywczych warstwy chrząstki znajdującej się pomiędzy dwoma sąsiednimi kręgami. W młodym wieku każdy taki dysk ma własne naczynia krwionośne, przez które dostarczane są niezbędne składniki odżywcze, a produkty przemiany materii są usuwane na zewnątrz.
Po ukończeniu 20-25 roku życia naczynia krwionośne zasilające chrząstkę stopniowo zanikają, a odżywianie zaczyna odbywać się biernie - w wyniku wchłaniania niezbędnych związków chemicznych z pobliskich tkanek. W tym przypadku niekomórkowa substancja dysku działa jak rodzaj pompy: dopływ i odpływ płynów z rozpuszczonymi substancjami następuje podczas ruchów człowieka. Dlatego niska aktywność fizyczna prowadzi do niedoborów niezbędnych pierwiastków i gromadzenia się produktów przemiany materii (czasami toksycznych). Ten sam obraz powstaje, jeśli składniki odżywcze dostarczane są w niewystarczających ilościach. Ponadto proces wchłaniania składników odżywczych jest znacznie utrudniony w przypadku rozerwania włókien tkanki chrzęstnej (na przykład w wyniku urazu).
Brak składników odżywczych prowadzi do tego, że procesy przywracania dysku spowalniają i całkowicie się zatrzymują. Jego włókna tracą elastyczność, czemu towarzyszą stopniowe zmiany patologiczne.
Etapy rozwoju osteochondrozy kręgosłupa
Zwyrodnienie, które płynnie, ale nieuchronnie wpływa na tkanki dotkniętego fragmentu kręgosłupa podczas osteochondrozy, następuje w kierunku od środka do obwodu, najpierw wpływając na warstwę chrząstki, a następnie na kości. Sądząc po tym, jak wyraźne są zmiany, cały proces dzieli się na kilka etapów.
- Wpływa to tylko na środkową część tarczy: staje się ona mniej elastyczna, w wyniku czego zmniejszają się jej właściwości amortyzacyjne.
- Zajęta jest obwodowa, gęstsza część wyściółki międzykręgowej. Nie jest już w stanie prawidłowo podtrzymywać kręgów, przez co mogą one poruszać się poziomo. Na obrzeżach dysku mogą pojawić się pęknięcia.
- Pęknięcia wzdłuż krawędzi warstwy międzykręgowej stają się głębsze i szersze. Może dostać się do nich bardziej miękka, wewnętrzna tkanka chrzęstna – wówczas uzyskuje się wypukłości. Grubość warstwy zmniejsza się tak bardzo, że krawędzie kręgów stykają się ze sobą, a w miejscach ich styku tworzą się narośla kostne (modzele) - osteofity. Jeśli pęknięcie powiększy się wystarczająco lub krawędzie krążka pękną, tkanka chrzęstna pęknie. Kiedy jest rozprowadzany w kierunku pionowym, powstaje przepuklina śródgąbkowa (wewnątrz kręgu). Nie powoduje objawów klinicznych. Kiedy tkanka chrzęstna jest rozmieszczona w projekcji poziomej, powstaje klasyczna przepuklina międzykręgowa, co prowadzi do ucisku ważnych struktur przykręgowych.
- W ostatnim etapie tkanka chrzęstna zostaje zastąpiona tkanką łączną, a więzadła kręgosłupa biorą udział w procesie patologicznym. Prowadzi to do utraty aktywnych ruchów.
Who is at risk?
Liczne badania zidentyfikowały kilka czynników ryzyka rozwoju osteochondrozy:
- Starość (powyżej 50 lat). Procesy odbudowy tkanki chrzęstnej w tym wieku naturalnie spowalniają, co prowadzi do zwiększonego ryzyka osteochondrozy. Przez długi czas chorobę tę uważano za naturalną przypadłość kręgosłupa osoby starszej.
- Nadwaga. Powoduje zwiększone obciążenie kręgosłupa, któremu towarzyszy szybkie zużycie chrzęstnej warstwy międzykręgowej.
- Obecność krewnych (ze starszych pokoleń) z osteochondrozą.
- Physical inactivity. Prowadzi do rozwoju osteochondrozy, ponieważ krążki międzykręgowe są pozbawione zdolności przyjmowania składników odżywczych i płynów w wymaganej objętości.
- Back injuries. Nawet drobne urazy (np. urazy kręgosłupa szyjnego powstałe w wyniku wypadków drogowych) prowadzą do mikroskopijnych uszkodzeń tkanki chrzęstnej, czemu towarzyszą jej zmiany.
- Zaburzenia metaboliczne i współistniejące patologie somatyczne (zaburzenia krążenia, procesy zapalne i autoimmunologiczne). Towarzyszy im zaburzenie procesu odżywiania tkanek, a w przypadku uszkodzenia tkanki łącznej proces zapalny może rozprzestrzenić się na kręgosłup.
- Wrodzone i nabyte wady strukturalne narządu ruchu. Prowadzą do zaburzenia równowagi, deformacji kręgosłupa i nieprawidłowego rozłożenia obciążenia na krążki międzykręgowe.
- Ciąża. Przeciążenie kręgosłupa w czasie ciąży często prowadzi do przemieszczenia jego struktur i późniejszego rozwoju osteochondrozy.
- Zagrożenia zawodowe (o charakterze fizycznym). Należą do nich przede wszystkim wibracje, podnoszenie i przenoszenie ciężkich przedmiotów. Do tej grupy zalicza się także wyczynową aktywność sportową, gdyż z reguły towarzyszą jej przeciążenia fizyczne i kontuzje.
Każda osoba, u której występuje jeden lub więcej z tych czynników, jest narażona na zwiększone ryzyko.
Najczęstsze skargi na osteochondrozę
Biorąc pod uwagę, że osteochondroza dotyka przede wszystkim kręgosłupa, logiczne byłoby założenie, że pierwszą oznaką problemów jest ból pleców i kręgosłupa. Jednak praktyka pokazuje, że najczęściej takie nietypowe na pierwszy rzut oka skargi, jak:
- uczucie zmęczenia, ciężkości w plecach, głównie w ramionach;
- drętwienie i bóle kończyn górnych;
- ból głowy;
- zawroty głowy, nudności;
- ból w klatce piersiowej i okolicy serca.
Charakter dolegliwości zmusza pacjenta do skontaktowania się ze specjalistą o innym profilu, a przyczyną ich pojawienia się jest osteochondroza.
Objawy osteochondrozy
Osteochondroza ma przebieg przewlekły i objawia się wyraźniej w ostrej fazie. Oprócz tych dolegliwości charakteryzuje się następującymi objawami:
- Zespół bólowy. W ostrej fazie ból pleców jest palący, nie do zniesienia, rozprzestrzenia się dość daleko od dotkniętych kręgów i promieniuje wzdłuż włókien nerwowych. Ból zmusza człowieka do przyjęcia określonej pozycji ciała, w której staje się spokojniejszy. W fazie remisji ból może pojawiać się tylko w określonej pozycji lub podczas wykonywania określonych ruchów.
- Zaburzenia funkcjonalne. Dotknięty nerw może utracić swoją funkcję lub wykonywać ją w ograniczonym zakresie, co prowadzi do drętwienia kończyn, osłabienia mięśni, zmniejszonego zakresu aktywnych ruchów i pojawienia się parestezji (niezwykłych wrażeń w skórze unerwionej przez zajęty nerw).
- Zaburzenia neurologiczne pochodzenie odruchowe lub uciskowe. W zależności od tego, na który odcinek kręgosłupa wpływa proces patologiczny, pojawiają się powiązane objawy kliniczne: zawroty głowy i zaburzenia chodu, szumy uszne, czkawka, skurcz pęcherzyka żółciowego i przełyku, suchy kaszel, zgaga itp.
Podczas badania lekarz zauważa, że:
- pacjent znajduje się w pozycji wymuszonej (przeciwbólowej);
- aktywne ruchy kończyn i pleców są znacznie zmniejszone;
- w dotkniętym obszarze pleców występuje napięcie mięśni (obrona);
- palpacji wyrostków kolczystych kręgów i punktów przykręgowych towarzyszy pojawienie się silnego bólu.
Ostateczną diagnozę stawia się na podstawie wyników dodatkowego badania.
Poza fazą ostrą niewyrażany ból pozostaje związany z wykonywaniem określonych ruchów lub ogólnie aktywnością fizyczną, a także wzmożonym zmęczeniem, szybkim męczeniem się podczas długotrwałego stania lub siedzenia.
Leczenie osteochondrozy
Osteochondroza, jak każda inna choroba, jest leczona kompleksowo. W ostrej fazie terapia ma następujące cele:
- Walka z zespołem bólowym. Współcześni lekarze wyznają pogląd, że w przypadku każdej patologii stawów, której towarzyszy silny ból, głównym celem leczenia powinno być jej wyeliminowanie. Intensywny ból nie tylko wprowadza człowieka w stan dyskomfortu psychicznego, ale także zmusza go do oszczędzania dotkniętych stawów, co z czasem może stać się nawykiem i prowadzić do ich sztywności. W celu uśmierzania bólu najskuteczniejsze okazały się leki z grupy nieopioidowych leków przeciwbólowych i niesteroidowych leków przeciwzapalnych, które można stosować zarówno ogólnoustrojowo, jak i miejscowo. W niektórych przypadkach lekarze stosują środki przeciwbólowe w celu wykonania blokad terapeutycznych.
- Łagodzenie napięcia mięśni. Odruchowy skurcz mięśni znacznie komplikuje proces regeneracji dotkniętego odcinka kręgosłupa, ponieważ prowadzi do pogorszenia krążenia krwi. Aby wyeliminować ten problem, stosuje się leki z grupy leków zwiotczających mięśnie o działaniu ośrodkowym.
- Poprawa odżywienia warstwy międzykręgowejskładający się z tkanki chrzęstnej. Pozwala zwiększyć możliwości funkcjonalne krążka międzykręgowego i stymulować jego regenerację. Stosuje się leki z grupy chondroprotektorów.
- Poprawa procesów metabolicznych w krążkach międzykręgowych. Stosuje się stymulatory biogenne i ciało szkliste. Jednak ich skuteczność jest kwestionowana przez wielu neurologów.
- Wyładowywanie dotkniętego segmentu. Zalecany jest ścisły odpoczynek w łóżku, stosowane są różne urządzenia i ortezy (bandaż, gorset, kołnierz Chance).
Można także zastosować fizjoterapię:
- suche ciepło;
- indukcyjnotermia;
- prądy diadynamiczne i impulsowe;
- promieniowanie ultrafioletowe;
- elektroforeza z roztworami znieczulającymi.
Świetnie sprawdziły się terapia czaszkowo-krzyżowa, refleksologia i krioterapia.
W późniejszych etapach, przy niektórych rodzajach ucisku korzeni nerwowych, przeprowadza się interwencję chirurgiczną.
W fazie remisji nadal stosuje się chondroprotektory. Dodatkowo zaplanowano następujące działania:
- masaż – poprawia ukrwienie tkanek i odżywienie krążków międzykręgowych;
- aplikacje z ozokerytem;
- kąpiele radonowe i siarkowodorowe;
- aplikacje błotne;
- fizjoterapia lub (w początkowej fazie) sport – pomaga przywrócić funkcje kręgosłupa i kończyn, poprawić odżywienie tkanki dyskowej i ukształtować gorset mięśniowy.
Z powodzeniem stosowana jest także terapia manualna.
Powikłania osteochondrozy
Osteochondroza to patologia, która w późniejszych stadiach może powodować poważne zaburzenia neurologiczne. Gdy krążek międzykręgowy traci swoją integralność, traci zdolność do amortyzacji pod obciążeniem, a w konsekwencji nie jest w stanie chronić różnych struktur przykręgowych - korzeni nerwów rdzeniowych i naczyń krwionośnych - przed uciskiem. Jednocześnie, tworząc przepuklinowe wypukłości, sama substancja dysku może powodować kompresję.
Najpoważniejsze powikłania to:
- niedowład kończyn górnych;
- ataki nagłej utraty przytomności, któremu towarzyszy upadek pacjenta;
- zespół upuszczenia – okresowe nagłe upadki przy zachowaniu przytomności.
Bolesne ataki w późniejszych stadiach mogą być tak intensywne, że pacjent na pewien czas traci zdolność poruszania się, głębokiego oddychania i kaszlu. Ponadto w miarę postępu choroby zwiększa się częstotliwość i czas trwania zaostrzeń.
Czy możliwe jest całkowite wyleczenie?
Maksymalne przywrócenie struktur międzykręgowych jest możliwe tylko we wczesnych stadiach procesu patologicznego. W późniejszych stadiach zmiany są nieodwracalne. Jednak odpowiednio dobrana terapia i optymalny tryb życia mogą spowolnić postęp choroby oraz zmniejszyć częstotliwość, czas trwania i nasilenie ostrych okresów.
Zapobieganie osteochondrozie
Głównym środkiem zapobiegania osteochondrozie jest przestrzeganie zdrowego stylu życia:
- Prawidłowe odżywianie, wystarczająca ilość w diecie pokarmów zawierających substancje budujące tkankę chrzęstną;
- Najbardziej skuteczne okazały się regularne ćwiczenia – joga i pływanie, a także gimnastyka i narciarstwo biegowe. Pozwalają stworzyć mocny gorset mięśniowy pleców, który zapewnia znaczne wsparcie kręgosłupa. Obciążenia udarowe (aerobik na stepie, bieganie po twardych powierzchniach) i praca z dużymi ciężarami (trójbój siłowy, podnoszenie ciężarów) nie są zalecane, jeśli występuje duża skłonność do osteochondrozy.
- Walka z nadwagą jest jednym z najważniejszych czynników zapobiegania osteochondrozie, ponieważ to nadwaga powoduje nadmierne obciążenie substancji krążków międzykręgowych.
- Porzucenie złych nawyków. Udowodniono, że palenie prowadzi do zwężenia naczyń krwionośnych i pogorszenia odżywienia tkanek, w tym chrząstki.
- Zapobieganie trwałym mikrourazom kręgosłupa. Aby to zrobić, powinieneś nauczyć się techniki prawidłowego podnoszenia i przenoszenia ciężkich przedmiotów (szczególnie jeśli należy to do Twoich obowiązków zawodowych).
Eksperci uważają, że głęboki, dość długi sen w dobrze wentylowanym pomieszczeniu na półsztywnej powierzchni jest jednym z najskuteczniejszych środków zapobiegania osteochondrozie.
Wyjaśnia to fakt, że w pozycji poziomej kręgosłup nie podlega obciążeniu grawitacyjnemu, więc krążki międzykręgowe rozluźniają się tak bardzo, jak to możliwe. W tym czasie aktywnie zachodzą w nich procesy odbudowy i odżywiania, które wymagają dopływu tlenu. Jeśli powierzchnia łóżka nie jest wystarczająco twarda, kręgosłup nie utrzymuje równej pozycji, a niektóre jego segmenty regenerują się gorzej niż inne.
Niestety bardzo często ludzie nie zauważają objawów i ignorują okresowe bóle szyi i pleców. Trochę uwagi sobie i przestrzeganie kilku zaleceń może ograniczyć rozwój tej choroby. Niektóre z zaleceń, np. joga czy prawidłowe odżywianie, mogą stać się sposobem na życie i poprawić ogólną jakość życia. Choroba może popchnąć osobę do bardziej prawidłowego i harmonijnego stylu życia. Twój krąg znajomych i zainteresowań może nawet ulec zmianie. Jest to dobra opcja, gdy choroba powodująca niedogodności popycha człowieka do pozytywnych zmian.